محمد مؤمن بن محمد زمان تنكابني
214
تحفه حكيم مؤمن يا تحفة المؤمنين ( فارسي )
وخاكستر آن را جهة التيام زخمها مجرب دانستهاند ودانه أو مقوى دل ومعده وجگر ورب كدر قويتر از دانه أو وبدلش بوزن أو صندل سرخ ومثل أو بقم كاكنج به فارسي عروسك پس پرده نامند واز أنواع عنب الثعلب است وبستانى أو را نبات مانند أو وبرگش عريضتر وبزرگتر ودر قوه مثل أو وسر شاخهاى أو نگون وثمرش در غلاف سرخى وشبيه بمثانه ودانه اش بقدر فندقى وبعد از رسيدن سرخ مىشود وگل أو سفيد مايل بسرخيست وجبلى أو را برگ مانند برگ سيب وغبار آلوده وسياه وساقش با رطوبت چسبنده ونبات أو را بزرگتر از بستاني وكل أو بسيار سرخ ودانه اش زرد مايل بسرخى ودر غلاف زردى ومنتش وسنگلاخها واو را كاكنج منوم نامند ودر تخدير قويتر از خشخاش ومدر بول ويك مثقال أو منوم وزيادة از آن مورث اختلاط عقل وجنونست ومراد از مطلق كاكنج بستاني اوست ومستعمل از آن پوست سرخ دانه وقوتش تا سه سال باقيست در آخر دويم سرد وخشك ومدر بول ورافع امراض كرده ومثانه وقرحه آن ومخرج صفرا بادرار ومصلح حال جگر ورافع ربو وعسر نفس واقسام كرم معده ومداومت ان هر روز بقدر يك مثقال جهة يرقان مجرب وبلع كردن هفت عدد وأمة آن را بعد از پاكى از حيض جهة منع حمل مجرب ميسازند وبهترين أو از برنج است وطريق آنست كه حبوبات را مهرا پخته صاف نموده ودر شيشه كنند وتا چهلروز زيادة بر آن در اقبال گذارند واو جالى ومقوى اعضا ومسكن حراة خون وصفرا ومضر معده ومصلحش وعسل وكلقند است گاو زبان اسم فارسي لسان الثور كاه ربا كهرباست كافور يهودي وكافوريه ريحان الكافور است ونزد بعضي كافوريه اسم اقحوانست كافور موتى قسم ناصاف كافور است كافور الكعك زربنا داست كاسلس اسم يوناني جوز است كاسوس خشخاش زبديست كامالاون ماذريون سياه است كاشم رومى سياليوس است كاسر الحجر قلب است كاجل اسم هندى وثمد است كاونجى اسم هندى شونيز است كان اسم هندى شكر است كالون اسم هندى قسمي از ارز است كالهرى اسم هندى هليلهء كابلى كاشيرا اسم هندى عصارانست كازر اسم هندى جرز است كار همه اسم هندى مطبوخات مسهله ومنضجه است كال سانوا اسم هندى ساد أو رانست كاى بيل اسم هندى فنابريست كالى بلغة هندى سياه است كاجر اسم هندى تخم زردك است كاكيرا أو ككره اسم هندى سرطانست كاى اسم هندى بفراست كاكوند اسم هندى كثير است كالوت اسم هندى نوعي از پيش است كاك اسم هندى كات است كاندى اسم هندى قصب السكر است كاو اسم فارسي خندريلى است كاهو اسم فارسي حنس است كاو رس اسم فارسي جاورس است كاچيره وكافشه اسم فارسي احريض است كاو دانه اسم فارسي گرسنه است كاو دار واسم فارسي جاوزين است كاو زهره اسم فارسي حجر البقر است كابيش اسم ديلمى خلد است كاغذ اسم فارسي قرطاس است كاه اسم فارسي بتن است كارتنه اسم فارسي عنكبوتست كاسه شكنك اسم فارسي شقايق النعمات گاو چشم اسم فارسي اقحوانست كبر نباتيست خار دار وپر شاخ وبرگش باريك وگل غلاف أو مثل زيتونى وگلش سفيد ودر وسط وچيزى شبيه بموى وثمرش كه خيار كبر نامند از بلوط درازتر وتخم أو زرد وبا رطوبت لزجه ودر خرابها وكوهها بسيار مىباشد وبيخ أو وپوست بيخ أو قويتر از ساير اجزا ودر سيم گرم وخشك ومفتح سدهء جگر وسپرز وقاطع أخلاط لزجه ومقوى احشا وبهترين ادويهء سپرز خصوصا پروردهء أو با سركه وعسل محلل رياح وترياق سموم ومدر مرة السودا وجهة فالج وامراض باردهء دماغى ومفاصل نافع وبا ادويهء خوشبو مثل سنبل الطيب واذخر وعسل ومحلل بلغم سينه ومخرج آن وغرغرهء طبيخ أو رافع بلغم اعضاى تنفس وضماد تازهء أو رافع فسخ عضل وعصب وخشك أو رافع قروح خبيثه وبا ادويه مناسبه محلل أو رام صلبه وخنازير وبا سركه رافع بهق وقوبا وبا آرد نرمس محلل ورم سپرز وبخور أو رافع بواسير ومضمضهء طبيخ أو با سركه وخوابيدن أو جهة در دندان نافع وبطلميوس در كتاب زينت فرموده اند كه چون بيخ كبر را نرم كوبيده با مثل أو روغن كنجد وبوزن أو آب بجوشانند تا آب بالتمام وروغن تا نصف بسوزد پس أو را بر سر ضماد غليظى كنند موى را سياه كند وهرگز سفيد نرويد ومجرب دانسته وثمر أو قبل از شكفتن كه گل كبر نامند در دويم كرم وخشك وملطف ومقطع در جميع افعال مانند بيخ أو واز آن ضعيفتر است وذرور أو رافع نواصير چشم وخيار كبر كرم وتر وتخم أو در سيم گرم وخشك وخيار رسيدهء أو بدون خائيدن دانهء أو ملين طبع وترشى گل وخيار أو محرك اشتها وجالى بلغم ومتفح سدهء جگر وسپرز ومصدغ محرورين وخيار غير پروردهء آن بسركه مفسد معده است وساق وبرگش در آخر أول گرم وخشك ودر افعال گرم وخشك ودر افعال ضعيفتر از گل أو ومحلل خنازير ونواصير چشم است وعصارهء أو كشنده اقسام كرم معده وضماد أو بازفت رافع قروح شهديهء سرو قروح خبيثه ومحلل قوى خنازير وساير أو رام بلغمى است